10 lut. Rozcięgno podeszwowe jest jedną ze struktur, które najczęściej dają się we znaki podczas biegania. Zwiększone predyspozycje do tego typu kontuzji mają osoby otyłe i po 40 roku życia, jako że z wiekiem pogarsza się elastyczność tkankowa. Głównymi jednak przyczynami problemów z rozcięgnem są: – wzmożone napięcie mięśni łydki i tyłu uda które to mają bezpośredni wpływ na zachowanie (napięcie) rozcięgna w trakcie biegu, – zaburzenie napięcia mięśni pośladkowych, – koślawość tyłostopia – stopa płaska. Należy jednak od razu dodać, że osoby ze stopą nadmiernie wydrążoną również czasem odczuwają dolegliwości związane z bólami rozcięgna. Często dolegliwości bólowe występują obustronnie bądź po wyleczeniu jednej stopy pojawiają się w drugiej. U biegaczy istotnym elementem jest odpowiednie dobranie obuwia, ponieważ to również ma znaczący wpływ na wystąpienie bądź redukcję dolegliwości. Ostatnim czynnikiem wywołującym bóle jest sama nawierzchnia po której biegamy. Im twardsza, tym gorzej dla naszych stóp. Należy jednak pamiętać, że nie możemy przesadzić w drugą stronę i przygotowując się np. do maratonu (szczególnie, jeśli jesteśmy początkujący) biegać tylko po miękkim podłożu, ponieważ nagłe przebiegnięcie ponad 40 kilometrów po asfalcie może być dużym szokiem dla naszych stóp (i kolan). Ból Ból jest ulokowany po podeszwowej stronie stopy wzdłuż rozcięgna od przyśrodkowej strony guza piętowego do podstawy paliczków. Największe jednak epicentrum bólu znajduje się przy samym przyczepie do guza piętowego. Może on występować samoistnie, ale również przy docisku palcem do podeszwowej strony stopy wzdłuż przebiegu rozcięgna. W pierwszej fazie, gdy uszkodzenia są niewielkie, często ból nie pojawia się w czasie biegania ponieważ wtedy tkanki są rozgrzane, lecz głównie po nocy podczas pierwszych kroków i w trakcie dnia, gdy wstaniemy po dłuższym siedzeniu (mimo że po rozchodzeniu ból zanika to po dłuższym chodzeniu lub przeciążeniu powraca). Jeśli mamy większe uszkodzenia ból pojawia się zarówno podczas biegania, jak i podczas zwykłego chodzenia. Dolegliwości ze strony rozcięgna mogą się także nasilać podczas jego rozciągania. Jeśli mamy stopę nadmiernie wydrążoną, ból może się dodatkowo pojawić po bocznej stronie pięty. Będzie to związane z nieprawidłowym rozkładem obciążenia na stopie podczas kontaktu pięty z podłożem, a co za tym idzie będzie dochodzić do przeciążania bocznej krawędzi pięty. Z czym jest związany uraz rozcięgna podeszwowego? Jeszcze do niedawna wszystkie bóle po podeszwowej stronie stopy zwalano na „ostrogę piętową”. Obecnie jednak wiemy, że ostroga piętowa nie ma nic wspólnego z bólami pochodzącymi z rozcięgna. Nie dochodzi (tak jak kiedyś zakładano) do podrażniania rozcięgna przy guzie piętowym przez ostrogę. Są ludzie którzy mają ostrogi bez dolegliwości ze strony rozcięgna i są też osoby z dolegliwościami rozcięgna u których na RTG nie widać ostrogi – więc obecnie nie łączymy tych dwóch rzeczy. Obecnie często używa się nazwy zapalenie rozcięgna podeszwowego – jednak w badaniach nie widać dużych zmian zapalnych, lecz zmiany degeneracyjne struktury ścięgna. Jeśli problemy byłyby zapalne, to po tygodniu odpoczynku i zażywania leków przeciwzapalnych moglibyśmy z uśmiechem powrócić do biegania. Tak jednak nie jest. Problemy trwają po kilka miesięcy i nawet, jeśli stan zapalny pojawi się w pierwszym okresie, to szybko mija, a my się zmagamy ze zmianami degeneracyjnymi włókien kolagenowych rozcięgna podeszwowego. Diagnostyka Aby potwierdzić, że mamy do czynienia z problemem rozcięgna, a nie z innym urazem mogącym wywoływać dolegliwości w tej samej okolicy, należy wykonać zdjęcie RTG, które wykluczy patologie kostne w okolicy stopy oraz USG, które pokaże dokładnie z jak dużym uszkodzeniem mamy do czynienia. To z kolei pomoże nam dokładniej prognozować czas potrzebny na rehabilitację i termin powrotu do biegania. Oprócz diagnostyki obrazowej należy dokonać subiektywnego i obiektywnego badania. Do badań obiektywnych zaliczamy badania na podoskopie, które pokazują statyczne ustawienie stopy oraz badania dynamiczne na ścieżce, gdzie za pomocą czujników i kamer możemy zaobserwować siły działające na stopę oraz ustawienie kończyny podczas chodu i biegu. Badanie subiektywne jest to typowe badanie fizjoterapeutyczne sprawdzające ruchomość stawów, elastyczność i siłę mięśni oraz koordynację ruchową. Fizjoterapeuta ocenia również, jak zachowuje się stopa w statyce podczas chodu i biegu. Leczenie Jeśli mamy do czynienia ze stanem zapalnym, należy zastosować maści przeciwzapalne np. olfen lub leki doustne takie jak ibuprofen. Jednym z podstawowych elementów w pierwszej fazie rehabilitacji rozcięgna jest zastosowanie masażu zarówno punktowego w miejscu bólu jak i dotyczącego całego rozcięgna oraz łydki, aby zmniejszyć występujące w nich wzmożone napięcie. Masaż należy łączyć z terapią manualną stawów i tkanek miękkich. Bardzo pomocny jest taping, który pomaga zmniejszyć dolegliwości bólowe (fot 1) poprzez odciążenie uszkodzonych struktur. Jeśli mamy duże dolegliwości bólowe, a kinesiotaping nie pomaga, można zastosować sztywny taping sportowy, który lepiej odciąży rozcięgno (fot 2), jednak jego minusem jest to, że nie należy go nosić zbyt długo, aby nie odparzyć skóry. Kolejnym elementem terapii, jeśli mamy już dokładnie zbadanego pacjenta, jest wdrożenie ćwiczeń zarówno rozciągających przykurczone mięśnie (fot 3) jak i wzmacniających te osłabione. Bierzemy tutaj pod uwagę nie tylko okolice stopy, ale cały organizm. Fot. 3 Ostatnim ale bardzo ważnym elementem jest nauczenie pacjenta ćwiczeń, które będą wymuszały prawidłowe ustawienie stopy oraz całej kończyny dolnej. (fot 4). Jako terapię wspomagającą proces gojenia możemy zastosować różne elementy fizykoterapii, jednak w tym przypadku głównie polecałbym masaż kostką lodu, oraz falę uderzeniową. Jeśli przechodzimy do ćwiczeń dynamicznych oraz biegania należy zastanowić się, czy nie wspomóc się nowymi wkładkami do butów robionymi pod indywidualne potrzeby. Zapewni nam to optymalne podparcie łuków stopy, co z kolei może mieć duże znaczenie w dalszym procesie gojenia oraz profilaktyce kolejnych urazów. Rafał Kacprzak Fizjoterapeuta i Terapeuta Manualny Centrum Rehabilitacji Sportowej Warszawa